آق آش از آيين‌هاي مرسوم بين ترکمن‌هاست که پيشينه‌اي به قدمت اسلام داشته و در بسياري از مناطق ترکمن نشين رواج دارد. اين آيين نشانه عشق و ارادت قوم ترکمن به پيامبر اکرم (ص) است که در ايام ربيع الاول در مناطق ترکمن نشين اجرا مي‌شود. آيين آق آش، پیغمبر قوین و يا آق قوين، از بهترين و متداول‌ترين آيين‌هاي سوراني رايج در بين ترکمن‌هاست و در واقع جشن ۶۳ سالگي و جشن هم سن شدن با طول عمر مبارک حضرت محمد (ص) است و شايد در بين هيچ يک از فرقه‌هاي اسلامي وجود نداشته باشد. اين آيين ديني، سال‌هاي سال است که در بين تمامي ترکمن‌هاي جهان مرسوم و متداول است و در بين برخي از افراد طايفه‌هاي ترکمن، مثل جعفرباي و ساحل نشينان درياي خزر، با نام آق آش و در بين برخي ديگر مثل آتاباي و گوگلان، با نام آق قوين، ویا در بین ترکمن‌های راز و جرگلان به پیغمبر قوین معروف و مرسوم است.

مراسم آق قوین یا پیغمبر قوین | تلنت سیتی

 وجه تسمیه این آیین

 اين جشن که نمادي از رفتار شايسته و فاصله گرفتن از تيرگي‌ها و بدي‌هاست در گذشته همراه با مراسم‌هاي خاصي اجرا مي‌شد و مردان ترکمن که به آق آش نائل مي‌شدند، با ذبح گوسفندي سفيد وليمه مي‌دادند جشن آق آش، آق قوين ویا پیغمبر قوین از جشن‌هايي است که بين اقوام ترکمن از ديرباز تاکنون رايج بوده است. آق قوين به معناي گوسفند سفيد بوده و به آن معناست که براي قرباني کردن و ذبح از گوسفند سفيد استفاده مي‌شد گرفتن این جشن نوعی خوش یمنی محسوب می‌شود و علت برگزاری این جشن را باید در فرهنگ ترکمن جستجو کرد.

مراسم آق قوین یا پیغمبر قوین | تلنت سیتی

 نحوه برگزاری آیین «آق قویون»

محتوا و شکل برگزاري آيين در همه جا يکي است و فرقي با هم ندارند، بنابراين اين آيين اسلامي در نزد همه ترکمن‌ها با قداست و احترام خاص همراه است. براساس اين مراسم، هر فرد ترکمن، اعم از مرد و يا زن، در طول عمر خود هميشه آرزو مي‌کند و دعا مي‌کند که طول عمرش با طول عمر مبارک رسول الله برابر شود، يعني سنش به ۶۳ سالگي برسد و آن وقت او بتواند آيين پیغمبر قوین را برگزار کند. اين مسئله نشان دهنده ارادت خاص ترکمن‌ها به دين محمدي(ص) و شخص رسول الله است، که به عنوان پيامبر برحق خدا مورد ستايش قرار مي‌گيرد.

مراسم آق قوین یا پیغمبر قوین | تلنت سیتی

فلسفه‌های نمادین برگزاری این آیین

آيين آق آش يا جشن ۶۳ سالگي يکي از مراسم مربوط با پيامبر(ص) است و هر ترکمن وقتي ۶۳ ساله مي‌شود به افتخار ۶۳ سال زندگي پر ارج و با عزت پيامبر اکرم (ص) جشن بر پا مي‌کند. در اين مراسم، ريش سفيد‌‌ها، آخوند‌ها، طلبه‌ها و اقوام دور و نزديک، دعوت مي‌شوند. ترکمن‌ها، با ذبح گوسفندي سفيد وليمه مي‌دهند و غذاهايي به رنگ سفيد طبخ شده و فردي که روز تولدش جشن گرفته مي‌شود، به دست روحاني محل دُون مي‌پوشد. دُون پيراهني با دامن بلند است که تا زير زانو مي‌رسد و نشانه‌اي از پوشش حضرت رسول اکرم(ص) است. اگر وليمه دهنده زن باشد چارقدي سفيد بر سر او مي‌اندازند. اين جشن نمادي است که افراد پس از اين روز از بدي‌ها و تيرگي‌ها فاصله گرفته و رفتار شايسته‌اي در پيش مي‌گيرند، همچنان که امروزه يافته‌هاي روانشناختي نشان داده است رنگ سفيد، آرامش دهنده روح و روان آدمي و مظهر پاکي و صفا و صلح و دوستي بوده و در روايات اسلامي نيز بر استفاده از لباس‌هايي سفيد رنگ تاکيد شده است. 

مراسم آق قوین یا پیغمبر قوین | تلنت سیتی

نگاهي هر چند گذرا بر فرهنگ زبان، ادبيات فولکلور ترکمني، نمايانگر توجه و احترام خاص اين قوم به رنگ سفيد و تقديس و ستايش آن است که نيازمند تحقيق و بررسي بيشتر مي‌باشد. در ادبيات عاميانه و اسامي اشياء، اشخاص، مکان‌ها و مراسم‌‌‌ها به وفور به رنگ سفيد (آق) برخورد مي‌کنيم و بعنوان نمونه: اسامي مردان: آق محمد، آق مراد، آق اويلي، آق قليچ، آق ساقال( ريش سفيد)، طايفه آق

اسامي زنان: آق بيکه،آق گل، آقجه، آق منگلي، آق سلطان، آق بي بي، آق بخت، آق قيز، آق بابک.

اسامي مکان‌ها: آق امام، آق قاميش، آق قلا، آق توقاي، آق دفه، آق قايا، آق آلتون (منظور پنبه و نام هتلي در ترکمنستان)، اسامي وسائل: آق اوي،آق بورک، آق سلٌه ( عمامه سفيد)، آق بايداق (پرچم) و همچنين کلمات: آق يؤرک، آق نيت، آقليق،آق پاتا (فتوا)، آق مايه،آق کجبه، آق آش که نزد ترکمن‌ها از اهميت زيادي برخوردارند.

مراسم آق آش، آق قوین و یا پیغمبر قوین در فهرست آثار ملی و معنوی کشور، ثبت ملی شده است.

منابع: irib، tebyan