ترکمن‌ها به لحاظ کثرت آداب و رسوم در زندگی روزمره، دارای فرهنگی بسیار غنی هستند. این مردم، به خاطر داشتن پیشینه فرهنگی بسیار قدیمی، تقریباً برای هر مناسبتی مراسم خاصی دارند. یکی از این مناسبت‌ها، ماه مبارک رمضان است. فرا رسیدن این ماه باعث خوشحالی هر فرد ترکمن می‌شود و به خاطر همین سنت‌ها و مراسم ویژه‌ای نیز برای آن دارند که در این مقاله سعی شده است به ذکر هر کدام از آن‌ها پرداخته شود. ماه مبارک رمضان در میان ترکمن‌ها از جایگاه والایی برخوردار است. در این ماه ترکمن‌ها، از مرد و زن تا پیر و جوان و نوجوانان، با شور و شوقی عجیب، غیر از برجای آوردن فرایض، در تمامی مراسمی که ویژه این ماه برگزار می‌شود، شرکت می‌کنند. یکی از باورهای دیرین ترکمن‌ها درباره ماه مبارک رمضان، شگون و ثواب رویت ماه در آسمان است. ترکمن‌ها از زن و مرد تا کوچک و بزرگ در آخرین شب از ماه شعبان به بام‌ها می‌روند تا از ثواب دیدن ماه بهره‌مند شوند.

سفره افطار ترکمن ها | تلنت سیتی

مراسم پیشواز

برخی از مردمان ترکمن سه روز قبل از ماه مبارک رمضان قبل از رویت هلال ماه به پیشواز رمضان می‌روند و این سه روز را روزه می‌گیرند.

صدقه یولی (صدقه در راه خدا)

قبل از آغاز ماه مبارک رمضان ثروت‌مندان ومتمکنین ترکمن اقلام مورد نیاز خانواده‌های مستمند و نیازمند را چون برنج، روغن، آرد و اقلام دیگر را داخل کیسه‌ای می‌گذارند وبه صورت نا آشنا شب به درب خانه‌های نیازمندان می‌گذارند.

افطاری نذری

درمیان ترکمن‌ها در این ماه شریف رسم است برای نذر و صدقه‌های خود هر روز یکی از اهالی روستا جهت افطاری نمازگذاران در مسجد افطاری تدارک ببینند که بیشتر خرما و غذای آبکی مانند آش و سوپ درست کرده و به مساجد بیاورند و در کنار هم در مسجد افطار کنند و نمازگذاران هم بعد از افطاری برای در گذشتگان افطاری دهنده دعا می‌کنند این رسم هنوز بعد گذشت سالیان دراز در روستاهای ترکمن‌نشین برگذار می‌شود.

سفره افطار ترکمن ها | تلنت سیتی

نماز تراویح

یکی از سنت‌های دیگر مردم این دیار اقامه نماز تراویح در سراسر ترکمن صحرا است. آن‌ها در تمام شب‌های ماه مبارک رمضان(20)رکعت نماز به همراه جماعت اقامه می‌کنند.

نماز تراویج ترکمن ها | تلنت سیتی

سحری‌خوانی

در میان مردم ترکمن رسم سحری‌خوانی هم وجود دارد. در این منطقه هم مؤذن محله یا بعضی از همسایگان برای بیدار کردن اهالی محله سحری‌خوانی می‌کنند تا همه بتوانند وعده سحری را بخورند و خواب نمانند.

آغیز آچار (افطار)

روزهای ماه مبارک، شادی و نشاط را مهمان چهره‌ها می‌کند. هر روز قبل از اذان افطار، کودکان هر محله در محل ورودی به مسجد محل خود تجمع می‌کنند و منتظر اعلام فرا رسیدن وقت افطار می‌شوند و به محض این‌که موذن مسجد آن را اعلام می‌کند، به سوی منازل خود رفته و با صدای بلند فرارسیدن زمان افطار را به اطلاع دیگران می‌رسانند.

افطار ترکمن | تلنت سیتی

عیادت بیماران

یکی از سنت‌های زیبا و ارزشمند ترکمن‌ها در ماه مبارک رمضان، عیادت از بیماران است. آن‌ها در این ایام، به دیدار بیماران، بزرگان قوم و ریش سفیدان می‌روند و صله رحم به جا می‌آورند.

مراسم (یارمضان) در نیمه ماه

آیین «یارمضان» در شب چهاردهم ماه مبارک رمضان به شکرانه به نیمه رسیدن ماه و سعادت بهره‌مندی از نعمت‌های بی‌شمار آن، برپا می‌شود. طبق این آیین، در هر محله‌ای بعد از اقامه نماز عشاء و تراویح، جمعی از جوانان و نوجوانان همراه با پیش نماز مسجد خود بر در خانه‌های اهالی محله می‌روند و با خواندن اشعاری در ستایش ماه رمضان، از صاحب خانه پول یا شیرینی می‌گیرند و در آخر بین خود تقسیم می‌کنند. پیام کلی «یا رمضان» این است که ماه نیمه شد، برای نیمه دیگرهم همت کنید.

مراسم یا رمضان در نیمه ماه | تلنت سیتی

 مراسم شب قدر

ترکمن‌ها برای شب 27 ماه مبارک رمضان احترام خاصی قائل هستند در این شب برای پذیرایی از میهمانان که به دیدار می‌آیند سفره‌های رنگین می‌چینند و به نام «قدر گیجه» (شب قدر) شادی می‌کنند چرا که معتقدند شب قدر شب نزول قرآن بر صاحب ختمی مرتبت برای هدایت بشر است. طبق آیه قرآن کریم عبادت در این شب بهتر از عبادت هزار ماه می‌باشد که در آن شب قدر نباشد؛ و علاوه بر آن به اعتقاد ترکمن‌ها حضرت خضر (ع) بر کسانی ظاهر می‌شود که نیکوکار هستند پس گروهی که خود را مستحق زیارت آن حضرت می‌دانند تا وقت سحری به دیدار اقوام و دوستان می‌روند تا شاید بخت بیدار دیدار آن یار آشنا را بشارت دهد ضمناً در این شب خانواده‌هایی که قصد ازدواج و وصلت دارند هدایا و نقل و شیرینی برای خانواده عروس می‌برند و این ایام را به آنان تبریک و شادباش می‌گویند و هم‌چنین ترکمن‌ها عقیده دارند که پرداخت فطریه قبل از شب قدر ثواب بیشتری دارد اگر چه تا پایان ماه مهلت دارند. اهل‌سنت شب 27 ماه مبارک رمضان را شب قدر می‌دانند به چند دلیل:

1.  مفسران اهل‌ سنت کلمات سوره قدر را شمارش کردند و تعداد کلمات سوره قدر سی کلمه بوده و کلمه بیست و هفتم آن، که کلمه «هی» می‌باشد اشاره به شب قدر دارد. 

2. دیگر اینکه در همان سوره، کلمه «لیلة‌القدر» (3بار) تکرار شده است که تعداد حرف‌های این کلمه (9) حرف می‌باشد و تعداد تکرار کلمات (3 بار) ضربدر تعداد حروف (9) بار هم می‌شود (27) و این نشان از شب قدر بودن شب بیست و هفتم است؛ و علاوه بر این‌ها عارف نامی حضرت بایزید بسطامی نیز (2 بار) شب قدر را در خواب دیده است که هر دو بار شب بیست و هفتم بوده است بنا به همین دلایل مفسران اهل‌سنت شب بیست و هفتم را بر شب‌های فرد دیگر دهه آخر رمضان ترجیح داده‌اند.

اعتکاف

پیامبر گرامی اسلام در روایتی فرموده که شب قدر را شب‌های فرد، دهه آخر ماه مبارک رمضان بیابید بنا به همین روایت در اکثر مساجد اهل‌سنت امام جماعت محل یا یکی از صوفیان محل در ده روز یا حداقل سه روز آخر ماه رمضان را به اعتکاف می‌نشینند و در خانه خدا به عبادت و بندگی مشغول می‌شوند تا شب قدر را در خانه خدا با عبادت و بندگی بگذرانند.

اعتکاف ترکمنان در مسجد | تلنت سیتی

خانه‌تکانی

عید فطر یکی از بزرگ‌ترین اعیاد مسلمانان است و مردم ترکمن احترام اهمیت زیادی برای این روز قائلند. ترکمن‌ها دو روز پیش از پایان ماه رمضان، خانه‌تکانی می‌کنند تا خود و خانه را برای فرارسیدن عید فطر آماده کنند. به این روز روز کِر یا همان خانه‌تکانی می‌گویند. در این روز زنان خانواده با کمک دختران و زنان همسایه و دوست و آشنا برای نظافت خانه، اعم از شست و شوی فرش‌ها، ظروف‌ها، لباس‌ها و خانه تکانی همت می‌گمارند تا به استقبال عید فطر بروند.

خانه تکانی ترکمنان برای عید فطر | تلنت سیتی

پختن چافاتی

یک روز پیش از رسیدن عید فطر، روز قوقن نام دارد. در این روز، زنان با کمک اعضای خانه، نانی روغنی به نام چافاتی می‌پزند و در بین همسایگان تقسیم می‌کنند.

پختن شافاتی ترکمنان در عید فطر | تلنت سیتی

روز عید سعید فطر

ترکمن‌ها در روز عید سعید فطر (اول ماه شوال) مثل همه مسلمین روزه گرفتن را حرام می‌دانند. در این روز مردان در هر گروه سنی که نماز بر آن‌ها واجب شده است به عیدگاه می‌روند و در صفوف فشرده و منظم به سخنان و پند و اندرزهای واعظان گوش می‌دهند سپس به امامت امام جمعه شهر دو رکعت نماز عید فطر را می‌خوانند و بعد از نماز بلافاصله به دید و بازدید اقوام و خویشاوندان و دوستان رفته و عید را تبریک می‌گویند. هم‌چنین جهت زیارت و دعا برای گذشتگان و از دست رفتگان خود به قبرستان محل می‌روند و معمولاً خانواده نیز سفره‌های رنگینی را پهن می‌کنند تا از میهمانان عزیز پذیرایی کامل صورت پذیرد و اکثر خانواده‌ها مراسم صدقه دارند و جماعت مسجد محل و همسایگان و سایر میهمانان را جهت پذیرایی و صرف ناهار دعوت می‌نمایند.

(برای آشنایی با آداب رسوم ترکمنان در مراسم عروسی اینجا کلیک کنید).

نماز خواندن ترکمنان در عید سعید فطر | تلنت سیتی

منابع: borna, hablolmatin , jamejamonline , yjc