فرش ابریشم دورو خاص ترکمن‌های شهرستان راز و جرگلان است که ثبت ملی و جهانی دارد و به کشورهای خارجی صادر می‌شود. این فرش‌های ترکمنی با وجود ناشناخته بودن یا کمتر شناخته شدنش از جمله هنرهای ظریف و منحصر به فردی است که قابلیت معرفی به جامعه جهانی را دارد.

فرش دورو ابریشم ترکمن

فرش دورو ابریشم یکی از انواع فرش‌های ایرانی است که به سبب داشتن ویژگی‌های متمایز و خاص دارای شهرت فراوانی است، فرش دورو ظاهر خاصی دارد که به راحتی می‌توان از آن به محل بافت فرش پی برد. این فرش توسط مردمان ترکمن ایران بافته می‌شود و به قالی ترکمن نیز معروف است. این فرش به سبب این که از طرح و نقش، تکنیک ، ترکیب بندی و رنگ خاصی برخوردار است به عنوان یک اثر با ارزش هنری به حساب می‌آید و به همین دلیل است که فرش دورو مشتریان زیادی از تمام دنیا دارد.

روستای دویدوخ مرکز بافت فرش دورو ابریشم

روستای دویدوخ مرکز بافت فرش دورو ابریشم | تلنت سیتیاز روستای دویدوخ به‌عنوان مرکز فرش دورو ابریشم نام برده می‌شود. از زمان‌های بسیار دور در این روستا فرش دورو ابریشم بافته می‌شود و قدمتی طولانی دارد. ساکنان این روستا از طریق بافت فرش دورو امرار معاش می‌کنند و در واقع هنر خود را به جهانیان عرضه می‌کنند. برخی از فرش‌های دستباف این روستا به دلیل این که از ارزش بالایی برخوردار هستند به ثبت جهانی نیز رسیده‌اند که در نوع خود قابل توجه هستند. این روستا در بخش مرزی خراسان شمالی و در راز و جرگلان واقع شده است.

آمار سالیانه بافت فرش

آماری که در مورد بافت فرش دورو وجود دارد نیز بسیار قابل توجه است. بر اساس آمارها در هر سال حدود دو هزار متر مربع از این فرش در روستای دویدوخ بافته می‌شود و نکته‌ای که بسیار اهمیت دارد این است که هیچکدام از این فرش‌ها در اصطلاح روی دست بافندگان نمی‌ماند چرا که بسیاری از مشتریان در انتظار پایان یافتن بافت فرش‌ها هستند. در استان خراسان شمالی و با محوریت روستای دویدوخ در حدود چهارصد دار قالی برای بافت فرش دورو ابریشم وجود دارد. اکثریت فرش های دورو ابریشم که در این خطه بافته می‌شوند به کشورهای خارجی صادر می‌شوند که چیزی در حدود ۸۰% کل فرش‌های ابریشم دورو بافته شده را شامل می‌شود. کشورهایی اروپایی، ژاپن و کشورهای حاشیه نشین خلیج فارس از مهم‌ترین مشتریان فرش ابریشم دورو هستند.

ابعاد فرش

به طور کلی فرش‌هایی که بافته می‌شود در ابعاد مختلفی هستند و فرش دورو هم که در شهرستان راز و جرگلان به خصوص روستای دویدوخ بافته می‌شود در ابعاد مختلف بافته می‌شود ولی فرش دورو ابریشم در این منطقه یک ابعاد متداول دارد که در بین بافندگان آن بسیار رایج است. در حالت معمول ابعاد فرش دورو ابریشم در این منطقه ۲ متر در ۱٫۴۰ سانتی متر می‌باشد که به عنوان اندازه استاندارد جا افتاده است.

تولید ابریشم

تولید ابریشم ترکمنان | تلنت سیتیابریشم‌های که برای بافت فرش دورو استفاده می‌شود، ابریشم‌های طبیعی هستند و نکته جالب در مورد ابریشم‌های فرش دورو این است که مردم ترکمن که در زمینه بافت فرش دورو ابریشم فعالیت می‌کنند خودشان اقدام به تولید ابریشم طبیعی می‌کنند و برای بافت فرش آماده می‌کنند. مردمان ترکمن در ابتدا از برگ‌های درخت توت و کرم ابریشم برای تولید پیله اقدام می‌کنند و زمانی که پیله آماده شد فرایند تهیه نخ ابریشم آماده می‌شود و از آنجا که این نخ‌ها خام هستند و نیاز به رنگرزی دارند با بهره بردن از رنگ‌های طبیعی نخ‌های ابریشمی را رنگ می‌کنند و سپس از طرح‌ها ، نقشه‌ها و ذهن‌های مبتکر و خلاق خود برای بافت فرش دورو بهره می‌گیرند.

چله‌کشی فرش دورو

چله‌کشی فرش دورو ابریشم به دو صورت ثابت و گردان انجام می‌شود که هم دارای تفاوت‌هایی هستند و هم از شباهت‌های برخوردارند. چله کشی‌های ثابت فرش دورو ابریشم با استفاد از یک زهوار انجام می‌گیرد. محاسباتی که برای چله‌کشی‌های ثابت و گردان انجام می‌پذیرد از یک نوع هستند و هر دو آن‌ها در وسط دار قالی قرار داده می‌شوند. از آنجا که در چله کشی فرش دورو ابریشم ، بافت در دو طرف فرش انجام می‌گیرد ممکن است که با توجه به رجشمار از مواد اولیه‌ای استفاده شود که ظریف‌تر هستند و یا ممکن است سی الی پنجاه درصد در تراکم بافت پایین بیاید.

نحوه چله کشی

به منظور چله کشی ثابت فرش دورو ابریشم در ابتدا تعداد گره‌ها بر اساس نقشه در نظر گرفته می‌شود و محاسباتی انجام می‌گیرد و بر اساس آن در میانه دار یک زهوار را می بندند. در این روش چله کشی ، محورهای در نظر گرفته برای گردش تارها هم زیر دار و هم‌سردار می‌باشند. برای این منظور در شروع کار از زیردار، در ابتدا گره اول ایجاد می‌شود و از زیر زهوار ، نخله چله رد داده می‌شود و بالای سردار به زیر دار فرستاده می‌شود و سپس از بالای زهوار به طرف زیردار فرستاه و پیچ می‌خورد و در ادامه روی زیردار می‌آید و سپس این مسیر به مانند قبل تا پایان چله کشی تکرار می‌شود.

تقاوت چله‌کشی گردان و ثابت فرش دورو

این نوع چله‌کشی با چله‌کشی دیگر یعنی چله‌کشی گردان تفاوت‌هایی را نیز دارد که در ثابت هر رفت و برگشتی که انجام می‌شود یک گره به حساب می‌آید اما در چله‌کشی گردان یک تار به حساب می‌آید. در چله‌کشی‌هایی که به صورت گردان انجام می‌پذیرند به طور معمول در میان چله‌ها فاصله وجود ندارد، در حالی که در چله‌کشی ثابت به اندازه یک تار در بین چله‌ها فاصله وجود دارد. از چله کشی ثابت برای بافته‌هایی که دور هستند و بافت‌هایی که از ارتفاع دار کوتاه‌تر هستند استفاده می‌شود. پس از این که چله‌کشی به پایان رسید به مانند چله‌کشی‌های گردان زنجیر و سوف به‌روی همان بافت انجام می‌شود.

نحوه بافتنحوه بافت فرش ابریشم ترکمنان | تلنت سیتی

نحوه بافت فرش دورو ابریشم بدین گونه است که به طور معمول در بافت آن‌ها از دو نقشه متمایز استفاده می‌شود که از گره‌های مساوی در طول و عرض برخوردار هستند در برخی از موارد نیز در بافت فرش دورو از یک نقشه با رنگ‌بندی‌های متفاوت استفاده می‌شود. اگر از دو نقشه متفاوت در بافت فرش دورو ابریشم استفاده شود که اندازه آن‌ها از لحاظ گره یکسان نیست در نقشه‌ای که کوچک‌تر است ساده بافی انجام می‌پذیرد.طرحی که بر روی بافت قرار دارد گل باشد و پشت آن درخت باشد در این صورت می‌توان از دو قالی‌باف به صورت هم‌زمان استفاده کرد تا یکی از آن‌ها طرح رویی و دیگر طرح پشت را ببافند. می‌توان بافت را این طوری شروع کرد که در شروع کار یکی گل را ببافد و سپس دیگری هم در پشت دار درخت را ببافد.پس از این که یک رج بافته شده یک پود کلفت و نازک زده می‌شود ، برای این که قالی استحکام بالایی داشته باشد پس از این که بافت رویی انجام شد یک پود نازک زده می‌شود و شروع به بافت پشتی می‌کنند که پود کلفت و نازک زده می‌شود. دارهایی که این چنین هستند ضروری است که پایه داشته باشند برای شروع رج دوم هم باید در طرفی که روی بافت می‌باشد بافت را شروع کنیم و پس از آن پشت فرش بافته می‌شود. به همین روش تا انتهای کار بافت انجام می‌پذیرد و سوف و زنجیر زده میشود‌ و در آخر فرش از دار جدا می‌شود.

فرش دورو ابریشم محبوب گردش‌گران

فرش دورو علاوه بر این که از مهم‌ترین فرش‌های صادراتی است بسیار مورد توجه گردش‌گران خارجی نیز می‌باشد. بسیاری از گردش‌گرانی که به ایران می‌آیند و در استان خراسان شمالی حضور پیدا می‌کنند برای بازدید از فرش دورو به روستای دویدوخ و سایر مناطق می‌روند و حتی برخی از گردش‌گران برای خرید فرش اقدام می‌کنند.

منبع : ziloome